POESIA E GRAFIA 2

de Marcu Pisano

Provu deu puru a fai unu piticu arrexonamentu asuba de is chistionis chi ant postu Ivu e Stèvini.
Movu de is pregontas de Stèvini:

“E sa bersioni normalisada fait perdi calincuna cosa a sa musicalidadi de is versus?”

No, po mei no fait perdi nudda de musicalidadi a is versus. Sa versioni normalizada no est prus pagu musicali de cussa originali, po nudda, ma fortzis est sa mùsica etotu a cambiai unu pagheddu. E cun su sonu mudat fintzas una tzerta bisura populari, po ndi pigai una unu pagu prus controllada.

“E a nai sa beridadi, chini scriit preferit a essi inditau amarolla che a mogoresu o no iat a bolli chi sa poesia sua bessat "universali"?”

Custu no est sèmpiri berus. Ddui at puru chini bolit essi connotu comenti mogoresu, o comuncas che a cantori de unu tzertu mundu, chi donat boxi a una tzerta umanidadi, ma no po custu pensat de perdi de universalidadi. Antzis, incapas est pròpiu s’imbressi. Prus m’acostu a sa naturalesa e a sa beridadi de sa lìngua e de is sonus de sa genti chi ddis bollu donai boxi, prus potzu arrennesci a ddus rapresentai beni, a essi autènticu, e duncas universali. Venutu Lobina no at tìmiu certu de perdi de universalidadi ponendi in is poesias suas elementus meda, fonèticus e morfològicus, de sa fueddada de sa bidda.
Sa chistioni, màssimu po sa poesia, est unu pagu liscinosa. Tocat a distinghi s’ortografia de sa norma linguìstica. Donniunu chi scriit depit sighiri unu sistema ortogràficu e unus cantu de arrègulas de bona scritura. Custu is poetas ant circau de ddu fai sèmpiri, Maccioni puru, chi difatis imperat prus o mancu su canoni ortogràficu de su connotu sardu de is ùrtimus sèculus. Benit amarolla, po chini scriit, a si depi cunformai a una arrègula ortogràfica, e podeus nai puru ca no ddoi at strobu, bogadas chi siant is chistionis de liòngiu cun sa traditzioni, a pigai unu sistema ortograficu intamis de un’ateru ateretanti bonu.
Est sa chistioni de sa norma linguìstica a essi prus trumentada e prus trumentosa. Est berus ca in literadura, cussa sarda puru, ddoi at normas chi faint tendèntzia e arrègula, fintzas òbrigu po chini si bolit acostai a certas traditzionis codificadas de poesia; ma est berus puru ca a su poeta, assumancu de su noixentus a sighiri, dd’ant arreconnotu su deretu a s’afranchimentu de calisiollat liòngiu chi no siat sa fielidadi a s’ispiratzioni sua. Est sa libertadi espressiva cosa sua, s’unica règula “deontologica” chi balit po su poeta, e chi, aici comenti ddi fait scioberai una arregula de referèntzia, ddu lassat finas lìberu de si ndi stesiai, si bolit.
Lassendi puru a una parti sa chistioni de sa mètrica e de sa rima (po chini ddas imperat), chi òbrigant a elisionis, truncaduras, ecc, chi mali s’acumpàngiant cun sa esigèntzia de scriri sèmpiri su fueddu “prenu”, ddui at pròpiu una chistioni de lìngua e de sonus chi in sa poesia e in is cantzonis no funt acidentis indiferentis e neutralis, ma faint diferèntzia, ca funt portadoris de sfumaduras de sensu issus etotu, po s’autori e po chini ligit o ascurtat.
Pigheus a unu Casteddaju. Unu Casteddaju chistionat giai oguali a unu Ceraxinu. Una pariga de fenòmenus fonèticus diferentis, comenti su rotacismu de sa D intervocàlica e pagu àteras cosas, abastant po chi, in sa percetzioni de s’unu e de s’atru, is duas fueddadas si ndi stesint e no pagu. Ma no est sceti chistioni de sonus, est ca a palas de is sonus nci at àteras distàntzias. Is fenòmenus fonèticus, is cadèntzias diversas, sa manera de manigiai sa lìngua, s’acumpangiant e espressant unu naturali fintzas diferenti in sa manera de s’arrelatai a sa vida e a is àterus. O podeus pensai puru a su fueddai “a buca strinta” in usu in Casteddu de susu, conforma a su fueddai “alladiau” de is apendìtzius.. faint diferèntzia.
Stèvini a sa poesia de Dino Maccioni dd’at cambiau bèngiu cun bengu; fadendu cun faendu; ‘ollis, cun bolis; pausai cun pasai; bobendi cun bolendi ecc. No sciu in Mògoru, ma in biddas medas de Trexenta e Marmidda e àterus logus, chini chistionàt diaici fiat s’arretori candu pesàt fueddu de sa trona; su dotori; su potecàriu; su poeta chi artziàt a palcu; su meri chi biviat in Casteddu e teniat terras e tenimentus in bidda e acudiat po s’arrendu. Ma fiat puru sa lìngua de su studianteddu chi in tzitadi si faiat abogau o impiegadeddu e pigàt a chistionai unu campidanesu alichidiu, prus “tzivìli” stesiendi-sì aici de sa manera de fueddai de su messaju, chena de pigai cussa de su casteddaju.
Totu custu po arregordai ca is diferèntzias de sonu, de lìngua e de fueddai no funt nèutras, s’acumpàngiant bortas meda a unu sentidu chi fait sustàntzia in sa percetzioni de sa genti. Est berus ca sa scritura no podit rapresentai totu sa richesa de sa lìngua fueddada, ma calincuna sfumandura espressiva in prus a bortas gei est capassi de dda arregolli e de dda torrai a chini ligit. Su poeta est in deretu e in doveri, ca tenit su donu, de morigai totu custu cun s’arti cosa sua. E cussu fait.
E chi Maccioni bolessit in sa poesia sua, mancai cun d-unu sonu sceti, circai s’acàpiu cun una coloridura de sensu? Pigai po manu su ligidori po dd’acumpangiai deretu a una màgini, a unu mundu, a unu universu umanu e de sentidus de no cunfundi cun àterus? E po s’agiudai ita fait mancai? scioberat de nci ponni unu marcadori linguìsticu forti. Est su mestieri cosa sua..
Sa cosa càmbiat o no càmbiat? Nosu podeus nai ita si ndi parit, ma est s’autori sceti in deretu de stabilessi cali est su modu giustu (po issu) de manigiai sa lìngua, de dda infroriri o de dda limpiai.
Una norma, comenti calisisiat bariedadi de lìngua, no est mai neutra. Giai su fatu de si ponni comenti lìngua neutra, asuba de is àteras, rapresentativa de is àteras, ndi ddi bogat sa neutralidadi.
Deu seu a favori de is normas, ma seu contras a is furoris normalizadoris. Sa norma est de importu, pruschetotu si afungat is arrèxinis a unu connotu stòricu, sotziali, literàriu sinzillu e beni afrimau; chi tenit sa fortza e su prestìgiu po essi arreconnota e arricia beni de sa genti. Ma depit essi unu riferimentu, una tendèntzia normativa. Deu potzu scioberai de dda sighiri a su 60%, a su 80%, a su 100%, segundu puru de su chi depu fai. Chi fatzu poesia mi potzu intendi bastanti lìberu de mi ndi stesiai, a prexeri, in arrespusta a s’esigèntzia espressiva. Chi fatzu narrativa, sa norma mi serbit giai de prus. Chi scriu unu lìburu de stòria po sa scola, o literadura scientìfica, incapas no ndi potzu fai de mancu, ca m’abisòngiat sa distàntzia, s’autorevolesa, sa precisioni, s’impersonalidadi e s’univocidadi de una norma.
Duncas, abarrendi a sa poesia, mi parit ca depeus torrai arrexoni a sa cantzoni de Ivu, e nosi benit amarolla puru, chi si ndi boleus scabulli de totu cussus frastimus!!

Questa voce è stata pubblicata in Senza categoria. Contrassegna il permalink.

6 risposte a

  1. is4morus scrive:

    Su contu de is ‘registrus’ est interessanti meda. M’arregordu ca in Cuartu, sa dii chi eus presentau sa gramàtica de Màriu Puddu, ddoi fiat Gullielmu Piras, poeta in sardu de Cuartùciu, premiau in paricis cuncursus, chi at nau ca issu candu depit contai unu contu de cassa, tanti po ndi nai una, parit ca ddi andat mali a scriri ‘sirboni’, ca ddi parit unu sirboni de tzitadi, a crapiteddas at nau issu!, e preferit a scriri ‘sriboni’ ca ddi donat unu ‘colori’ prus aresti e duncas prus dexili po unu contu de cassa. Duncas s’autori manìgiat is ‘registrus’ cunforma a is esigèntzias narrativas suas, a costau de pari nareus, po arricai de sfumaduras diversas su contai cosa sua, mancai cumprendendi s’abisòngiu de unu mìnimu de norma po sa chistioni de sa craresa de su scriri. Custu est un’abisòngiu pretzisu de su scridori e pensu chi ddu potzaus arrespetai in sardu puru, finas ca est unu fenòmenu de totu is lìnguas de su mundu.
    Sa chistioni, torru a nai, est interessanti diaderus; chi teneis cosa de nai, aciungei!

  2. utente anonimo scrive:

    Su sardu iat depi fai parti de sa formatzioni nostra po s’‘onai cussas basis umanìstigas ki s’‘onant a pustis is motivatzionis e is atrivus po fai is sceras nostras in sa vida. Kentz’‘e una formatzioni umanìstiga bona no nci funt bisus, utopias, e duncas nimancu progetus e bisura de su benidori.

    Ma ki crastaus su sardu de is potentzialidadis de espressada cosa sua, boghendiddi sa possibilidadi de scriri totus is bariatzionis possibilis suas, cumenti podit, po nai, unu cantautori scriri una cantzoni ki siat fideli a su spìritu de sa lìngua ki kistionat e ki tenit in conca?

    Andria

  3. utente anonimo scrive:

    Berus est ca a cantadoris e poetas sa lìngua sarda e is sardus ddis depint meda. Est berus puru ca candu unu de su campidanu de mesu (e no sceti) depit imperai fueddus cumenti de sirboni, cerbu, etc., invècias de sriboni, crebu, is primus bortas chi ddus scriit, sigumenti tenint una forma chi si ndi stesiat unu pagheddu de sa fueddada de sa bidda cosa sua, ddus agatat strambecus, cumenti sutzedit sempri po is primus bortas chi intendeus unu fueddu nou de calisisiat lìngua siat. Sceti de chi incumentzaus a ddus intendi e a ddus biri scritus e a ddus scriri nos etotu, insaras si parrint normalis. Su fatu est ca seus totus alfabetitzaus in italianu e ca seus po su prus avesus a scriri in cussa lìngua e duncas po contras seus tropu acapiaus a sa lìngua fueddada sarda. Po torrai a sa chistioni de is poetas, issus bortas meda po s’apretu de crosai, fai torrai sa rima, strupiant e truncant is fueddus fadendu a bisu miu no sempri operatzionis de vàllia, cun sa licèntzia poetica a bortas nci passant cosas chi pròpiu no iant a depi passai; at a essi po custa arrexoni chi generalmenti preferu unu contu a una poesia? M’eis a podi nai ca custu dipendit de s’abilesa de su poeta e iais a tenni arrexoni. Connòsciu genti chi at scritu librus in sardu chena de s’essi pigau su strobu de si castiai unu ditzionàriu o una gramàtiga e chi no s’est mancu pigau pensamentu de circai a calincunu po si fai agiudai. Ita iais a nai chi su pròpiu ategiamentu ddu essit tentu scriendu unu libru in italianu? Deu creu ca iaus a podi abarrai mesis fueddendu de custus argumentus chena de ndi bogai càbudu, sa chistioni at a essi meda prus definida chi e candu sa lìngua sarda at a intrai in scola cun normas craras de ortografia e gramàtiga, cumenti calisisiat lìngua de su mundu chi bolit cresci, si fai manna e si setzi a su costau, cun dinnidadi paris, a is àteras lìnguas ufitzialis de su mundu. Cantu a is frastimus de Ivu speraus sceti chi custus ferrant sceti a is chi si mali si bolint, deu a dònnia modu seu de cussus chi nant “mellus a timi che a provai” e duncas mi seu giai cuncordau unu scrapullàriu fatu cun d-una pariga de arrogheddus de su libru de sa scomuniga de predi Antiogu.
    A si biri.
    Pàulu

  4. utente anonimo scrive:

    Biis su essi poeta! Gullielmu Piras at cundensau in una imagini su chi deu apu bòfiu mesu metru de pàgina po ddu nai!

    Ivu beni at nau chistionendi de “registrus”. Mi parit ca est pròpiu aici. Is diferentis registrus linguisticus, aici comenti ddus imperaus e ddus intendeus e ddus scambiaus in sa lìngua bia e fueddada, puru in sa scritura podint bivi beni, intreverendi-sì apari segundu s’esigentzia narrativa. Custu si ddu amostant esemprus bellus de literadura chi teneus, candu su narradori passat de unu livellu narrativu a un’ àteru, mudendi su registru linguisticu. E mi creu ca custu impastu funtzionit, sonit naturali, candu sa norma etotu est naturalmenti norma, est a nai ca torrat po bona aprossimatzioni cun su registru chi est postu a susu de s’assi de variatzioni diafasica e de cussu de variatzioni diastratica de cussa lingua, comenti iant a nai is studiaus.
    De inguni fait a si movi, a longu a lungu, candu in calada, candu in pigada. Sa norma de s’Academia de su sardu si ponit in cussu surcu e po cussu iat a depi funtzionai. Po is pròpias arrexonis pensu invecias chi no fatzat, a su mancu po nosu de cab’e giossu, a fai unu impastu literariu bonu de cussu tipu, pighendi a norma una cosa comenti sa LSC.
    marcu

  5. sangervasio scrive:

    pare che rispetto all’inizio compprendo di piu’ quando fai un post piccolo te lo traduco in privato senza aiuto

  6. utente anonimo scrive:

    Seu de acòrdiu giai in totu su chi at scritu Marcu, e pensu ca is scridoris e poetas depint essi lìberus de imperai sa lìngua comenti ddis narat s’ispiratzioni (penseus sceti a unu che a Camilleri, iat a essi sa pròpiu cosa chi essit scritu in italianu “normali”?), ma no mi cumbincit in totu una cosa: no seu seguru chi, mancai in d-unu contu de cassa, sriboni siat mellus de sirboni, e si nau poita. Unu cantat o contat po si ligi issu etotu o poita ca bolit chi su messàgiu suu arribit a chini ligit? Bollu nai, cantus funt is italianus chi ligendi a Camilleri, agatant una surra de fueddus chi no cumprendint? E chi Camilleri scriessit in italianu, grandu scridori comenti est, no iat a arrennesci su pròpiu a essi mannu? Duncas chi deu bollu amarolla scriri su xrebu o su çrebu o comenti stocada siat possìbili a ddu fai, no otengu sceti s’arresurtau de tenni prus barrancus a mi fai cumprendi prus chi no chi scriessi su cerbu? (e a is ogus de chini ligit su cuntzetu abarrat su pròpiu!). Mi parit ca su bolli espressai amarolla unu tzertu cuntestu, “una tzerta umanidadi” comenti at nau Marcu, torrit inderetura cun su sentidu chi medas tenint de su sardu, est a nai de un’espressioni “dialetali” o “vernacolari” faci a una umanidadi “prus arta” est a nai cussa italòfona o cussa “tzitadina”. Duncas chi bollu scriri amarolla “bobai” impasa de “bolai” mi parit ca asuta asuta (assumancu “inconsciamenti”) seu pensendi ca bollu arrapresentai prus “su livellu dialetali miu” chi no s’universu linguìsticu de su sardu, comenti a lìngua de su mundu, chi espressat unu pòpulu e una cultura e si bolit setzi a costau de totu is lìnguas de su mundu.
    Agoa po su livellu ofitziali e formali, mancu a ddu nai, sa norma no est mancu de dda discuti, ingunis mi parit craru.
    Tenei-sì a contu
    Stèvini

Lascia un Commento